Jordanië – Van Noord naar Zuid en weer terug!


Het Midden Oosten.
Dan gaan onze gedachten toch bijna vanzelfsprekend in de richting van alle politieke en religieuze onrust in dit gebied, dat al jaren wordt geteisterd door narigheid, meestal gebaseerd op, kan iemand mij dit uitleggen, geloof.

Want dat zal ik nooit snappen denk ik; hoe kan het mogelijk zijn dat mensen elkaar het leven zuur maken vanwege een geloof, waarbij dat geloof meestal gebaseerd is op vredelievendheid, saamhorigheid en liefde? En nu slaat de onrust zelfs over naar ‘onze’ samenleving, regeert angst en ontstaat ook onder ons polarisatie gebaseerd op het generaliseren van alles wat ruikt naar Moslim. En uiteindelijk teweeg gebracht door een klein groepje ‘antimoslims’ dat zichzelf ‘strijders’ durft te noemen en wordt uitgespuugd door het overgrote deel van eigenlijk de hele wereldbevolking. 

Het is verdrietig en eng, en het staat zo enorm in contrast met wat ik heb ervaren gedurende deze trip. Ik hang geen geloof aan, dat wil zeggen: ik ga niet naar een kerk, geloof niet in het herkauwen van een boek, of het willoos volgen van een preker, en met bepaalde tradities zoals de besnijdenis of het verschil in rechten en plichten van man en vrouw kan ik niets.

Maar vreemd genoeg, als je hier dan bent, en observeert hoe mensen met elkaar omgaan en samen leven, samen bidden, samen eten, dan lijkt het toch alsof het ‘systeem’ werkt en duidelijkheid creëert. Waardoor ik mij ben gaan afvragen of ik het zomaar, vanuit mijn Westerse waarden, mag veroordelen.

In deze tweede aflevering, moet ik u bekennen, wordt veel van ons team gevraagd, omdat we werkelijk van hot naar her zijn gereden, van stoffige woestijn, via dorpjes, door groene heuvels, langs wijngaarden, steden en schijnbaar eindeloze wegen, tochten van vijf à zes uur, en dan nog draaien ook… Het was zwaar maar dan heb je ook wat!

Het grootste deel (85%) van dit land bestaat uit woestijnlandschap, eindeloze zandvlakten in schitterende kleurschakeringen, vaak zagen we onderweg de zon in nog mooiere kleuren wegzakken achter de heuvels of juist vlaktes waardoor het lijkt alsof je de zon onder ziet gaan in een oceaan.  Dat is eigenlijk weer niet zo vreemd, want het was hier, tienduizenden jaren geleden, daadwerkelijk ooit oceaan, en later een weelderig groen landschap, waarin heel veel werd verbouwd.

En in dit overwegend droge, maar daardoor misschien nog imposantere landschap, vervolgen wij deze week onze weg.

Tomatenpuree langs de weg
Grappig hoe dat soms gaat in het leven, maar ook binnen je werk. Je plant iets, en op een of andere manier loopt het anders. Daar baal je dan van, totdat je spontaan tegen iets totaal anders aanloopt waar je achteraf dankbaar voor bent.

Sumak is een specerij dat in de Midden Oosten keuken heel veel gebruikt wordt. Het zijn gedroogde rode besjes die veel gerechten hun friszure smaak geven en ik wilde, in het land van de kruiden en specerijen zo graag één met kop en staart met de kijker delen. Dat betekende 2.5 uur in een busje hobbelen naar een, overigens fraai gesitueerde ecofarm, even buiten de stad Ajzlun rijden alwaar we vrij laat in de avond aankwamen. Het was koud die nacht, uit de douche kwam af en toe een warm straaltje en het te kleine verrijdbare gaskacheltje hadden we het liefst mee in bed genomen. De muggen die ’s nachts om onze hoofden zoemden droegen niet bij aan een fijne nachtrust.

Enfin, dat gebeurd soms, dus na de koffie waren we onderweg naar een boerderij in de buurt waar de bessen aan de struiken groeien, vervolgens zouden we het droog- en maalproces volgen. Na een wandeling, met alle apparatuur op onze schouders, kwamen we op een veld aan waar tussen de, overigens prachtige, bomen de struiken stonden. Ik stond helemaal in de aanslag toen ik tot mijn verbazing en afgrijzen constateerde dat er geen bessen aan de struiken hingen…! ‘No, it’s not the season right now’ zei de boerin tegen mijn ‘oorwurm’ gezicht. Terwijl ik dat nog zo nadrukkelijk had nagevraagd van tevoren! ‘Okay, thank you, maybe we come back next time, in the season’.

Terwijl we even later in een dorpje op straat staan te overleggen valt ons oog mop een echtpaar die gehurkt zittend in een grote pan roeren, die op een houtvuurtje staat. We lopen erheen en vragen of we mogen filmen. Dat mag! Ongeveer 20 kg verse tomaten worden ingekookt tot 4 kg puree, aangelengd met een beetje zout en wat olijfolie ter conservering, en verkocht op de markt. Dat is wat ze doen. Tomaten telen en daar puree van maken.

Ik steek mijn vinger in het hete vocht en proef. Mooie geconcentreerde, zoetzure smaak van tomaat. Heerlijk. Zorg en rust is wat ik proef.
Groots van kleinheid.

Immense broden vanuit een piepklein bakkerijtje
We rijden verder en treffen op een pleintje ergens buiten Ajzlun een bakkertje waar we met draaiende camera binnen lopen. ‘Welcome!’

Ik word direct naar binnen getrokken langs de klanten die voor een opklapbare counter staan te wachten op de enorm grote platte ronde broden die van een ronddraaiend plateau uit een oven worden gehaald en dampend op een stapel worden gegooid. Gaaaaaf! Die klanten staan dus met hun neus op de knedende, bloemstuifende mannen die aan de lopende band doorwerken om aan de vraag te voldoen. Ik mag het proberen, dat kneden en vormen maar sta voor de zoveelste keer voor schut, schoenmaker blijf bij je leest! Maar dit soort momenten blijven ervaringen die in mijn geheugen gegrift blijven staan, ik sta met liefde voor aap hier! Tussen de mannen, wit van de bloem die mij met trots aankijken proef ik hun brood, zo essentieel ook voor de Jordaanse eetcultuur.

Zo uit de oven, licht geroosterd/gebrand, soepel ‘scheur’ structuur brood, man wat blijft dat toch altijd lekker. Ondanks alle ongezondheidsclaims met betrekking tot brood zal ik het altijd met liefde blijven eten, het is, naast water, voor mij de basis van leven.

Petra – erg toeristisch ja, maar niet te missen
169 Jaar voor onze jaartelling, toen de woestijn nog groen was, waren het de Nabateers die in dit gebied woonden, hun hoofdstad was Petra. Strategisch gelegen langs een belangrijke handelsroute werd bloeiende handel gedreven met landen als Egypte, India en China. Rond 100 v Chr. werd Petra belegerd door Oost Romeinen (Byzantijnen) die er tot in de zesde eeuw leefden totdat belegeringen van andere landen en aardbevingen voor veel ellende zorgden. Bovendien verschoof de handelsroute naar de Rode zee, en werd Petra verlaten…
Niet zo lang geleden, begin 19e eeuw werd Petra herontdekt door een Zwitser, genaamd Ludwig Burckhart, verkleed als Hindoe, deze stad wist te bereiken. In 1929 pas werd begonnen met opgravingen, nog altijd ligt naar inschatting 85% van deze stad onder het zand.

En nu wandel ik, te midden van vele toeristen, tussen de spelonken, enorme rotspartijen met hier en daar nog zichtbare uitgehouwen afbeeldingen van mensen en kamelen, richting het pronkstuk van deze plek, de ingang van de tombe. Alleen al deze wandeling van een half uur is de moeite waard. Tussen de niet te beschrijven rotsen, ik schat in 100 meter hoog, is het pad op sommige plekken een meter of vijf breed. Omhoogkijkend zie je een strakblauwe lucht en af en toe de glinsterende zon. Uiteindelijk zie je tussen de rotswanden door in de verte de ingang van de tombe, waarna je je pas versnelt want je wilt dat bouwwerk zo snel mogelijk van dichtbij bekijken.

Dan sta je opeens op een grote zanderige open plek oog in oog met een bouwwerk dat niet te omschrijven valt, zeker niet als je bedenkt dat het duizenden jaren gelden is gebouwd. God allemachtig! Of misschien: Profeet allemachtig! Dat is ook mijn eerste vraag: Hoe hebben ze dat in Godsnaam voor elkaar gekregen zonder de hulpmiddelen die wij kennen? Zonder bouwkranen en instrumenten? Of was er wellicht voordat er mensen bestonden zoals wij die kennen een beschaving die ver vooruit was op de onze? Tot in het kleinste detail is nagedacht en rekening gehouden met dag, maand en jaartelling.
Het is betoverend mooi, kippenvel, emotioneel bijna. Magisch.

Ondanks alle toeristen met selfiesticks en camera’s is het een van de meest indrukwekkende plekken die ik ooit bezocht en terecht één van de zeven wereldwonderen.
Ik ga hier ook geen poging doen om het te omschrijven want dat is een onmogelijke opdracht. Maar ben je in Jordanië, dan staat deze plek bovenaan het lijstje.

Mansaf
Het nationale gerecht van Jordanië, daar kon ik niet omheen. Dus togen wij naar een restaurant in de buurt van Petra waar de chef-kok het bereiden van dit zeer traditionele gerecht zou tonen. Maar toen wij arriveerden werden we geconfronteerd met wat tegenvallers. De toeristenbussen voor de deur gaven ons al het vermoeden dat binnen werd bevestigd: een groot restaurant uitermate geschikt voor het ontvangen en cateren van grote groepen, maar niet de ‘feel’ van ons programma. Op het terras buiten dan? Nee, de achtergrond niet mooi. Boven in een aparte zaal dan? Nee, een stenen muur in een lege zaak is het ook niet. In de keuken? Nee, we krijgen over een uur 100 man te eten, ze zijn daar vol gas bezig…
Okay, sorry, dan moeten we een andere plek zoeken. Na enig heen en weer gepraat met de vriendelijke eigenaar komen we tot een mooie oplossing (want die is er namelijk altijd) en volgen hem naar zijn eigen huis waar hij samen met zijn broer zal laten zien hoe je Mansaf maakt. Zodra ik zijn huis betreed zing ik spontaan ‘bij ons in de Jordaan’, wat dit soort interieurs zie je nog steeds in de Amsterdamse Jordaan. Kitscherige bankstellen met grote bloemenmotieven en enorme tierelantijnen van nepgoud, spiegels, wazige schilderijen van landschappen die gemaakt lijken te zijn aan de lopende band, glazen tafels, ceramische mozaïek schalen en glanzende stenen kandelaars en grote messingkleurige koffiepotten op een glanzend betegelde vloer. Het valt me nog mee dat het fabrieksplastic niet op de banken is gelaten. Geweldig!

Ik loop de keuken in en krijg uitleg. Dit gerecht wordt al generaties gegeten, meestal op speciale gelegenheden, en men is er trots op. Rijst wordt een kwartiertje geweld in lauwwarm water, vervolgens met een drupje olie kort gebakken waarna kokend water wordt toegevoegd tot even boven de rijst. Dan beetgaar koken en afgieten. Ondertussen wordt het vlees (schaap, lam of kip maar traditioneel schaap) gekookt in een mengsel van Griekse yoghurt (1 liter yoghurt op 2 liter water) zout en peper. Wil je het echt goed doen dan gebruik je de gedroogde yoghurt genaamd ‘Jameed’ (probeer het te vinden bij een Midden Oosten winkel, die uit ‘Karak’ is de beste).

Als het vlees boterzacht is neem je een groot plateau waarop je eerst een laag van die ronde platte broden legt, daarop de rijst en daarop het vlees. De saus, die is gezeefd om mooier van kleur en structuur te worden, giet je er omheen, dan bestrooien met peterselie en klaar. Een bijzonder eenvoudig gerecht dat je eet met je handen. En daar hou ik van, want volgens mij heeft God, of de Profeet,  ons handen gegeven om mee te eten, en werden onze handen daarvoor al gebruikt ver voordat bestek is uitgevonden.

Maar waar ik niet zo gek op ben is schapenvlees. Altijd erg sterk van smaak, penetrant, alleen voor echte liefhebbers. En in combinatie met de ietwat zurige rijst is dit gerecht niet mijn favoriet. Ik bedoel, het is niet vies ofzo en ik eet rustig mee, maar uit m’n plaat ga ik niet. Wat wel blijft hangen is de gastvrijheid, de rust waarmee wordt gekookt en het samenzijn met deze o zo vriendelijke mensen.

Bedoeïenen tentenkamp in Wadi Rum & ‘Zarb’
Jordanië is een land met wonderschone plekken zowel qua natuur als cultuur, en is ingesteld op het toerisme dat daar op af komt. Bij de hotspots zoals de dode zee, Petra en ook de woestijn waar wij ons nu bevinden vindt je dan ook voorzieningen die prima en comfortabel zijn maar niet helemaal zijn wat wij zoeken tijdens onze zoektochten naar authenticiteit. Het doet echter niets af aan de overweldigende schoonheid, ook hier niet in het grote tentenkamp direct gelegen tegen een enorme rotspartij midden in een eindeloze zandvlakte.

Geschakelde tenten, ingericht met klamboe, eenvoudig bed en douche, een grote centrale ruimte met overal tapijten op het zand en grote open haarden waaromheen je kunt zitten, mannen in grijze jurken en hoofddeksel zorgen voor ons. Een lokale blinde man zit op een podium te tokkelen op een soort gitaar en zingt Arabisch.

De volgende ochtend gaan we met gids Mahmoud op weg in zijn pick up truck de woestijn in. We stuiven door het zand, waarbij zo stevig gereden wordt dat het af en toe lijkt alsof je over ijs rijdt, en vergapen ons aan de schoonheid van het Mars landschap om ons heen. Heuvelachtig zand in vele kleurschakeringen, afgewisseld met immense rotsen die lijken te zijn gebeeldhouwd in de meest vreemde vormen. Soms rij je over rood zand door een soort Grand Canyon, dan weer over eindeloos witte vlaktes van door droogte gespleten grond met een spoor van stof achter de auto aan.

Mahmoud laat me kruiden zien die gebruikt worden bij maagproblemen en we maken een tocht van 45 minuten om te leren waar Bedoeïenen hun water vandaan halen. Spectaculair deze tocht, wat een mooie planeet.

Barbecue koningen en koninginnen langs de weg
Nadat we de kookitems hebben opgenomen nemen we eerst een duik in de Dode Zee waaraan ons hotel is gelegen. Nou ja, duik?! Dat lukt uiteraard niet als gevolg van het uniek hoge zoutgehalte van deze zee, beroemd om de medicinale krachten. Een heel bijzondere ervaring is het om zonder moeite rond te dobberen, regisseur Danny ziet zelfs kans om al drijvend een sigaar in zijn mond te steken.

Einde middag rijden we langs de drukke weg even voorbij ons hotel en zien overal vuurtjes waaruit rook opstijgt, families die daar omheen zitten, kinderen voetballen, het ziet er aantrekkelijk uit. We stappen ergens uit ons busje en vragen of we wellicht deelgenoot mogen zijn van dit gebeuren. ‘Welcome!’ klinkt het weer en ik loop naar de plek toe waar mannen hun handen en voeten wassen, op tapijten onder een boom gezamenlijk bidden en vervolgens in kleermakerszit het eten bereiden.

Stukken vlees, aardappel, tomaten, paprika worden gesneden en gekruid, vervolgens in lagen op elkaar gelegd zoals in een tajine, alleen hier gaat dat op metalen platen die worden afgedekt met aluminiumfolie. Het ziet er spectaculair uit, prachtige kleuren! Ik praat met de mannen, uiteraard met prachtige koppen, over het gerecht.

Groet van René


Ga snel naar de gerechten database om de heerlijke recepten van deze aflevering te vinden!


Afbeeldingen

Zoek in gerechten




Website ontwikkeld door Media647 | Produktiekeuken TV | Design in beeld